“Als je muzikant wil worden, dan krijg je de best mogelijke opleiding aan een conservatorium. Als je schilder wil worden, ga je naar de kunstacademie, waar goed opgeleide kunstenaars ervoor zorgen dat je de technieken onder de knie krijgt. Maar als je schrijver wil worden, dan gaat men ervan uit dat je dat niet moet leren. Dat het om een aangeboren talent gaat. Onzin natuurlijk.”

Met die woorden begon Roel Richelieu Van Londersele zijn praatje over het métier van de auteur op de jaarvergadering van de Gentse Germanisten. Schrijven kun je leren. Bijvoorbeeld in het basisjaar literair schrijven, waar Van Londersele ook feedbackbegeleider is. Of bijvoorbeeld door te luisteren naar zijn tips, die ik graag met jullie deel.

Hij begon met dé klassieker bij uitstek: ‘show, don’t tell’. Een regel die op het eerste zicht erg eenvoudig lijkt, maar toch veel discussies oplevert. Rosalinde vraagt zich bijvoorbeeld af hoe je ervoor zorgt dat je de karaktereigenschappen niet te subtiel toont. En Nina Weijers, auteur van ‘De consequenties’, schrijft over de regel: ‘Dat moest dan iets specifieks voor literatuur zijn, dacht Minnie, want in het echte leven was iedereen depressief, verdrietig, boos of hysterisch omdat ze zeiden dat ze dat waren.’
In literatuur toont men dus. Maar waarom? De uitleg en het bijbehorende voorbeeld van Roel Richelieu Van Londersele waren voor mij het meest verhelderend. “Stel je de volgende situatie voor,” begon hij. “Een opa gaat met zijn kleinzoon naar een baseballwedstrijd. In de pauze haalt hij uit zijn jaszak een appel en een mesje, dat hij in een handdoek gewikkeld heeft.” Door deze scène worden je hersens aan het werk gezet. Je vormt je als lezer een beeld van de grootvader, terwijl je een beroep doet op je eigen ervaringen en zo nauwer betrokken wordt bij het verhaal. Verschillende lezers komen zo ook tot verschillende conclusies. Voor de een is opa een zorgzame man, die bekommerd is om de gezondheid van zijn kleinzoon. Voor de ander is hij een gierigaard, die geen geld wil uitgeven aan de veel te dure chips die daar verkocht worden.

De tweede tip ontleent zijn naam aan een essay van mijn goede vriend Gerard Reve: echt gebeurd is geen excuus. Volgens Reve is de realiteit onbruikbaar voor een roman. Ze is eenvoudigweg te chaotisch. Wil je er toch een beroep op doen, dan moet je ze hervormen, stileren, ordenen en ordenen en ordenen. Of zou Frits van Egters echt tien dagen na elkaar zo’n vreemde dromen hebben?

Tip drie werd door Van Londersele ‘vermijd witte paters’ genoemd. Langere omschrijving: voer geen blauwe hond/ mens met twee hoofden/ koe met pluimen/ … ten tonele, als die geen verdere functie vervult in het verhaal. Het (ietwat realistischere voorbeeld) van Van Londersele luidt als volgt: “Het is een zomerse dag. Iemand wacht op een terrasje op zijn date. Hij is zenuwachtig, bestelt een jenevertje en drinkt het in een teug leeg. In het volgende half uur bestelt hij een tweede, een derde, misschien zelfs een vierde. Zo wordt gesuggereerd dat de man een alcoholprobleem heeft. De lezer zal dat idee in zijn achterhoofd houden en in de loop van het boek verdere sporen zoeken. Als dat niet de bedoeling is, dan laat je de man beter een colaatje bestellen.”

Ten slotte raadde hij beginnende auteurs aan om het niet te ingewikkeld te maken. “Negentig procent van de honderd beste boeken heeft als bouwstenen twee personages en een conflict.”

Misschien waren de meeste tips al lang bekend bij jullie. Misschien komen ze zelfs al langs jullie oren naar buiten. Misschien hangen ze jullie de keel al uit. Misschien zijn jullie ze al kotsbeu. Enzoverder enzovoort.
Maar misschien vonden jullie ook wel, net als ik, dat zijn voorbeelden erg verhelderend waren. En misschien overwegen jullie nu zelfs, net als ik, om toch maar een schrijfcursus te gaan volgen. En misschien krijgen jullie nu ook wel, net als ik, zin om weer wat te gaan schrijven, om aan een bureau een verhaaltje te produceren, om twee personages te verzinnen en om de witte paterkes door het raam te gooien.

Afbeelding: Picasso - Woman Writing, 1934
Zij die haar hoofd nog willen zien, kunnen hier klikken.