Het geheugen is bedrieglijk. Zelf komen we daar vaak genoeg achter. Op feestjes bijvoorbeeld, of gezellige avonden met vrienden. Er worden anekdotes uitgewisseld, verhaaltjes over jezelf, waar jij je niets van herinnert. Op andere momenten duiken plots herinneringen op uit het verleden, die jij tevergeefs probeerde op te bergen in een achterhoekje van je geheugen, gewikkeld in zware doeken. Herinneringen bepalen onze perceptie, niet alleen van anderen, maar ook van onszelf. En soms is één schamele herinnering genoeg om te laten zien dat wat voorbij lijkt, het niet altijd is.

Tot diezelfde bevindingen komt ook Tony Webster, een man van middelbare leeftijd en tevens het hoofdpersonage van Alsof het voorbij is. Dit boek van Julian Barnes, dat in 2011 de Man Booker Prize won, begint met de volgende passage:

Ik herinner mij, in een willekeurige volgorde:

  • de glimmende binnenkant van een pols;
  • stoom die opstijgt uit een natte gootsteen als er lachend een hete koekenpan in wordt gekieperd;
  • spermaklodders die rond een afvoerputje cirkelen om vervolgens een heel huis door te worden gespoeld;
  • een rivier die op een absurde manier terugstroomt, haar schuimende golven beschenen door een zestal elkaar achtervolgende zaklantaarns;
  • nog een rivier, breed en grijs, haar stroomrichting verhuld door een straffe wind die het oppervlak beroert;
  • badwater, allang afgekoeld achter een afgesloten deur.
    Dat laatste is niet iets wat ik werkelijk heb gezien, maar wat je je uiteindelijk herinnert, is niet altijd hetzelfde als wat je hebt meegemaakt.

Barnes, Alsof het voorbij is. Amsterdam 2012

alsof het voorbij isDe rol van de herinnering is een centraal thema in Alsof het voorbij is, wat ook door het vertelstandpunt getoond wordt. Het lijkt wel alsof Tony Webster vanuit zijn zetel tot de lezer praat op de typische manier van een oudere man die terugblikt op zijn leven. We krijgen anekdotes over zijn middelbare schooltijd, over hoe hij de intelligente Adrian leerde kennen, over hoe hij zich geminacht voelde door de familie van zijn eerste vriendin Veronica en over de ‘infra-seks’ met haar, in een tijd waarin seks voor het huwelijk nog taboe was. Maar ook over de zelfmoord van een klasgenoot, die zijn vriendin per ongeluk zwanger had gemaakt – een daad waarop neergekeken wordt door Tony en zijn vrienden omwille van het motief. Zelfmoord plegen doe je enkel vanuit filosofische overwegingen. Tony vertelt verder, over de breuk met Veronica, over hoe zij uiteindelijk een relatie begon met Adrian en over hoe de vriendschap daardoor verwaterde. We vernemen ook hoe Tony, maanden later, te horen krijgt dat ook Adrian zelfmoord gepleegd heeft, omdat hij weigerde het existentiële geschenk te aanvaarden. De perfecte zelfmoord van een jongeman die te verstandig was voor dit leven.
Maar het levensverhaal van Tony kabbelt gewoon verder. Tony trouwt, krijgt een dochter, scheidt, krijgt een kleindochter en maait het gras. Niets romanesk aan zijn leven, zoals Tony zelf opmerkt. Geen ingrijpende plottwisten, geen karakterontwikkeling.

Het tweede deel vangt aan met een brief. Het blijkt om het testament te gaan van de moeder van Veronica. Zij laat Tony een som geld na en het dagboek van Adrian, waardoor Tony gedwongen wordt om terug te kijken in zijn verleden en om zijn rol daarin te herbekijken.

En vanaf hier verklap ik niets meer.

Liever dan aan de binnenkant in balpen, had ik mijn naam graag in inkt op de voorzijde gezien. Zo’n boek had ik willen schrijven. De plot is zo verfijnd, klein en groots tegelijkertijd. Nooit wordt er vervallen in wilde dramatiek. De discussies van de personages zijn interessant, een tikkeltje pedant – maar dat vonden Tony’s vrienden dan ook van zichzelf – maar nooit krijg je het idee dat Julian Barnes zijn visie op het leven wil opleggen aan de lezer. Rode draden kruipen doorheen het verhaal, vernestelen en worden weer uit elkaar geplukt. Geheimen, perceptie en herinnering. En dat allemaal in 160 bladzijden. Het ziet ernaar uit dat ik hier een waardige concurrent voor Murakami beetheb – een grotere aanbeveling kan ik niet maken! Lees dit boek dus en vertel me alsjeblieft wat jullie ervan vonden. Ik ben erg benieuwd!

bron afbeelding (waar je het boek meteen kunt kopen - doen.)